روسیه و چین روز سهشنبه در شورای امنیت سازمان ملل قطعنامهای را که با هدف بازگشایی تنگه هرمز ارائه شده بود، وتو کردند؛ قطعنامهای که طی روزهای گذشته چند بار تعدیل و تضعیف شده بود تا شاید مسکو و پکن به جای وتو، از رأی دادن خودداری کنند. این رأیگیری در نهایت با ۱۱ رأی موافق، ۲ رأی مخالف و ۲ رأی ممتنع از سوی پاکستان و کلمبیا به پایان رسید.
این تحول تنها چند ساعت پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ تهدیدی بیسابقه مطرح کرد و گفت اگر ایران تا ضربالاجل تعیینشده تنگه هرمز را باز نکند و به توافق تن ندهد، «یک تمدن کامل امشب خواهد مرد». اهمیت این آبراه از آنجاست که به طور معمول حدود یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند و بسته ماندن آن در جریان جنگ، به جهش شدید قیمت انرژی انجامیده است.
پیشنویس اولیهای که از سوی بحرین مطرح شده بود، به کشورها اجازه میداد برای تضمین عبور و مرور در تنگه هرمز از «همه ابزارهای لازم» استفاده کنند؛ عبارتی که در ادبیات سازمان ملل میتواند شامل اقدام نظامی نیز باشد. اما پس از مخالفت روسیه، چین و همچنین فرانسه با هرگونه مجوز استفاده از زور، متن قطعنامه چند بار تغییر کرد. در نسخه نهایی، همه اشارهها به اقدام تهاجمی حذف شد و متن فقط کشورها را «بهشدت تشویق» میکرد که برای حفاظت دفاعی از مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز با یکدیگر هماهنگ شوند.
قطعنامه وتوشده همچنین خواستار آن بود که ایران فوراً حملات به کشتیهای تجاری را متوقف کند، مانع آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز نشود و حمله به زیرساختهای غیرنظامی را پایان دهد. در متن نهایی، از اسکورت کشتیهای بازرگانی و بازدارندگی در برابر تلاش برای بستن یا مختل کردن عبور و مرور دریایی نیز سخن گفته شده بود، اما دیگر از مجوز مستقیم شورای امنیت برای اقدام خبری نبود.
عبداللطیف بن راشد آلزیانی، وزیر خارجه بحرین، پس از رأیگیری گفت تصویب نشدن این قطعنامه «پیام نادرستی» به جهان میفرستد؛ پیامی مبنی بر این که تهدید علیه آبراههای بینالمللی میتواند بدون اقدام قاطع از سوی نهادی که مسئول حفظ صلح و امنیت جهانی است، ادامه یابد. او پیش از رأیگیری نیز پرسیده بود که آیا جامعه جهانی میپذیرد در برابر «باجگیری اقتصادی» به گروگان گرفته شود.
ایالات متحده پس از وتوی قطعنامه، روسیه و چین را به شدت مورد حمله لفظی قرار داد. مایک والتز، نماینده آمریکا در سازمان ملل، گفت هیچکس نباید تحمل کند که اقتصاد جهانی «در نوک اسلحه» نگه داشته شود، اما روسیه و چین عملاً چنین وضعی را تحمل کردند. او همچنین گفت این دو کشور در کنار حکومتی ایستادهاند که میکوشد کشورهای خلیج فارس را مرعوب کند.
در مقابل، روسیه و چین استدلال کردهاند که ریشه بحران در حملات آمریکا و اسرائیل به ایران است و اولویت فوری نه تصویب قطعنامههای تازه، بلکه توقف بیدرنگ عملیات نظامی است. نمایندگان دو کشور در روزهای گذشته نیز در شورای امنیت تأکید کرده بودند که ادامه جنگ، بحران را از سطح منطقهای به یک بحران جهانی در حال گسترش تبدیل کرده است.
به نوشته آسوشیتدپرس، حتی اگر قطعنامه به تصویب میرسید نیز بعید بود تأثیر تعیینکنندهای بر جنگی بگذارد که اکنون وارد ششمین هفته خود شده است، زیرا متن آن برای جلب همراهی مخالفان آنقدر تضعیف شده بود که از شکل اولیه خود فاصله زیادی گرفته بود. با این حال، برای کشورهای عربی خلیج فارس، محاصره تنگه هرمز از سوی ایران تهدیدی حیاتی تلقی میشود، زیرا این منطقه از مهمترین مراکز صادرات نفت و گاز جهان است و هر اختلال در آن، هم اقتصاد منطقه و هم بازار جهانی انرژی را با تنش روبهرو میکند.
بحرین که هم میزبان ناوگان پنجم آمریکا است و هم در این ماه ریاست دورهای شورای امنیت و نمایندگی کشورهای عربی در شورا را بر عهده دارد، در هفتههای اخیر بیش از دیگران برای اقدام سازمان ملل فشار آورده است. شورای امنیت پیشتر نیز در ۱۱ مارس قطعنامه دیگری را با پیشنهاد بحرین تصویب کرده بود که در آن حملات ایران به همسایگان خلیجیاش محکوم و خواستار توقف فوری اقدامات تهران در تنگه هرمز شده بود؛ قطعنامهای که آن زمان با ۱۳ رأی موافق و رأی ممتنع روسیه و چین به تصویب رسید.