در هفته پایانی اکتبر وقایع مربوط به ایران همچنان در حول مسائل و موضوعات مربوط به جنگ می‌چرخید. این وقایع برای ایران و منطقه با افزایش همزمان فشارهای نظامی، اقتصادی و سیاسی همراه بود. از یک سو، حملات به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و گسترش حملات حوثی‌ها با عربستان، خطر بی‌ثباتی بیشتر در منطقه را افزایش داد و از سوی دیگر، تلاش‌های قطر برای احیای مذاکرات میان تهران و واشنگتن وارد مرحله تازه‌ای شد. در همین حال، نتیجه انتخابات اسرائیل موقعیت سیاسی بنیامین نتانیاهو را پیچیده کرد و در آمریکا، نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای در تاریخ ۳ نوامبر، جنگ ایران را به یکی از موضوعات مهم رقابت‌های انتخاباتی تبدیل کرد. همه این وقایع در حالی در جریان بود که اصلی‌ترین دغدغه مردم ایران، همچنان معیشت، فشار و سرکوب با اشکال صدور احکام اعدام و هجوم تازه حکومت برای مهار بی‌حجابی بوده است.
در تاریخ ۳۰ اکتبر، نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرد چهار نفتکش به دلیل عبور از مسیرهای دریایی غیرمجاز در تنگه هرمز دچار آتش‌سوزی و انفجار شده‌اند. سپاه مدعی شد یکی از این نفتکش‌ها حامل بیش از دو میلیون بشکه نفت خام بوده و با مین دریایی برخورد کرده است. در حالی که خبرگزاری رویترز این ادعاها را مستقلاً تأیید نکرد اما در همان روز، سازمان امنیت دریایی بریتانیا (UKMTO) از برخورد یک نفتکش با مواد انفجاری در نزدیکی عمان خبر داد. منابع امنیت دریایی، کشتی را نفتکش پانامایی Louise 1 معرفی کردند و گفتند دو مین چسبان به بدنه آن متصل شده بود. همچنین نیروی دریایی عمان ۲۵ خدمه یک کشتی دیگر به نام RITI را که در نزدیکی مسندم هدف حمله قرار گرفته و آتش گرفته بود، نجات داد.
روز یکشنبه اول نوامبر نیز شرکت کشتیرانی قطری «نقیلات» اعلام کرد نفتکش حامل گاز طبیعی مایع (LNG) به نام Al Mayeda در شامگاه جمعه با اشیای ناشناس برخورد کرده است. بنا بر این گزارش، هیچیک از خدمه آسیب ندیدند و خسارت زیست‌محیطی نیز گزارش نشد. در حالیکه مذاکرات قطر در جریان است، این کشور تنها به محکوم کردن این این حادثه اکتفا کرد.
وقایع بوقوع پیوسته در خلیج فارس در هفته گذشته نشان می‌دهد که حتی با وجود ادامه مذاکرات، امنیت کشتیرانی در خلیج فارس همچنان شکننده است. مسئله فقط صادرات نفت ایران نیست بلکه اقتصاد قطر، عربستان، عمان و دیگر کشورهای منطقه نیز از اختلال در عبور و مرور کشتیرانی آسیب می‌بینند.
در روز ۲۸ اکتبر، رویترز گزارش داد قطر پیش‌نویس تازه‌ای برای پایان دادن به جنگ به تهران ارائه کرده است. مفاد این پیشنهاد شامل یک دوره هفت‌روزه اقدامات برای اعتمادسازی میان حکومت ایران و آمریکا بود، اما یک مقام بالای حکومت ایران آن را مجموعه‌ای از پیشنهادهای غیرقابل قبول توصیف کرد. اختلاف اصلی همچنان بر سر تقدم اقدامات بود: واشنگتن خواهان ورود پرونده هسته‌ای به مذاکرات از ابتدا و خروج اورانیوم غنی شده از ایران است، در حالی که تهران رفع محاصره بنادر و محدودیت‌های صادرات نفت را مقدم می‌داند.
در روز یکشنبه اول نوامبر عباس عراقچی اعلام کرد که با میانجی‌گری قطر، چارچوب تازه‌ای برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف دو روز در حال بررسی است. بر طبق توضیحات وزیر خارجه حکومت ایران، در روز نخست آمریکا باید بخشی از شروط ایران را اجرا کند و در روز دوم تهران عبور و مرور عادی از تنگه را از سر بگیرد.
خواسته‌های رژیم ایران شامل رفع تحریم‌های تازه نفتی، بازگرداندن معافیت‌های صادرات نفت، کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه، به رسمیت شناختن مسیرهای دریایی پیشنهادی ایران و عمان و پایان درگیری‌ها در تمام جبهه‌ها، از جمله حملات اسرائیل به لبنان، است.
گفت‌وگوهای هیئت رژیم ایران و میانجی‌های قطری در دوحه تا روز یکشنبه به سومین روز متوالی رسید. بااین‌حال، توافق نهایی حاصل نشده و مذاکرات همچنان غیرمستقیم است. عراقچی گفت تهران هم برای دیپلماسی و هم برای دفاع نظامی آماده است.
در کنار ادعاهای عراقچی و تلاش‌های دیپلماتیک تهران، مجتبی خامنه‌ای روز شنبه ۳۱ اکتبر در دیدار با فرماندهان ارشد نظامی حکومت هشدار داد که هرگونه حمله تازه آمریکا یا اسرائیل با واکنشی فوری و بدون محدودیت جغرافیایی مواجه خواهد شد. همچون موارد گذشته هیچگونه عکس، فیلم و گزارش مستندی از دیدار مورد ادعای مذکور منتشر نشد و شک و شبهه پیرامون وضعیت مجتبی ادامه دارد.
در واشنگتن نیز ترامپ گفت آمریکا هنوز یکی دو هدف دیگر در ایران، از جمله یک هدف مرتبط با تأسیسات هسته‌ای، برای حمله در نظر دارد. بااین‌حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تأکید کرد که رئیس‌جمهور هنوز تصمیم نهایی درباره حمله جدید نگرفته و ترجیح او بر حل بحران از راه دیپلماسی است. منظور ترامپ از این هدف، کوه کلنگ است که تاکنون بارها رژیم ایران را به بمباران آن تهدید کرده است. مشخص نیست که بمباران کوه کلنگ تا چه حد در عقب راندن حکومت ایران می‌تواند موثر باشد، چرا که در دو دور گذشته حملات آمریکا و اسرائیل، علیرغم ضربات کاری و حذف نیمی از سرانش، نتوانسته حکومت ایران را از اعمال و مقاصدی که خاورمیانه را به وضعیت کنونی رسانده بازدارد. این مواضع متناقض نشان می‌دهد که دو طرف همزمان در حال مذاکره و آماده‌سازی برای احتمال شکست مذاکرات هستند.
انتخابات اسرائیل – نتانیاهو پیروز نشد، اما شکست هم نخورد
انتخابات پارلمانی اسرائیل در روز سه‌شنبه ۲۷ اکتبر برگزار شد. نتایج نهایی که در روز جمعه۳۰ اکتبر منتشر شد، نشان داد حزب لیکود به رهبری نتانیاهو ۲۷ کرسی و مجموعه احزاب ائتلاف او ۵۳ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را به دست آورده‌اند. ائتلاف مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی و احزاب عرب ۱۹ کرسی کسب کردند. برای تشکیل دولت، دست‌کم ۶۱ کرسی لازم است. بنابراین هیچیک از دو بلوک اصلی به اکثریت نرسیدند. میزان مشارکت نیز حدود ۷۷.۹ درصد گزارش شده است.
نتیجه انتخابات اعلام شده اسرائیل به معنای کنار رفتن فوری نتانیاهو نیست. او تا تشکیل دولت جدید به‌عنوان نخست‌وزیر موقت به کار خود ادامه می‌دهد. احزاب مخالف برای کنار زدن او به حمایت احزاب عربِ اسرائیلی نیاز دارند، اما برخی رهبران مخالف نتانیاهو، همکاری با این احزاب را رد کرده‌اند. در صورت شکست مذاکرات ائتلافی، احتمال برگزاری انتخابات مجدد در اوایل سال آینده وجود دارد. در همین حال پشتیبانی احزاب عرب بدون شرکت مستقیم در دولت می‌تواند به تشکیل دولت اقلیت ختم شود که به برکناری نتانیاهو منجر خواهد شد.
نتانیاهو که از حمایت کامل ترامپ پیش از انتخابات برخوردار شد، بارها از تغییر حکومت ایران سخن گفته بود و در روز یکشنبه در تماس تلفنی با ترامپ خواستار حمله آمریکا به ایران پس از انتخابات میان دوره‌ای آمریکا شد. علیرغم شعارهای انتخاباتیِ تغییر رژیم ایران توسط نتانیاهو، کارشناسان معتقدند که اسرائیل بدون مشارکت آمریکا قادر به حمله نظامی به ایران نیست والا تاکنون نتانیاهو برای حفظ دولتش به این عمل دست می‌زد. اکنون با آچمز شدن تعیین دولت جدید در اسرائیل، دست نتانیاهو که همچنان تا تعیین دولت بعدی و یا انتخابات مجدد در سمت خود باقی خواهد ماند، بیشتر از گذشته بسته خواهد بود و باید در اتخاذ تصمیمات مهم خویشتن‌داری کند.
جنگ ایران، یکی از موضوعات اصلی انتخابات میان دوره‌ای در آمریکا
در حالی که تنها دو روز به انتخابات میان دوره‌ای آمریکا در روز سوم نوامبر باقی است، جنگ ایران به یکی از موضوعات اصلی در کمپین انتخاباتی کاندیداها مبدل شده است. نظرسنجی مؤسسه گالوپ در ۲۹ اکتبر نشان داد ۴۷ درصد رأی‌دهندگان ثبت‌نام‌شده، وضعیت ایران را در میان مسائل بسیار مهم برای رأی خود قرار می‌دهند. اقتصاد و بهداشت هر کدام با ۵۰ درصد در صدر این نظرسنجی قرار داشتند. قیمت بنزین نیز برای ۴۲ درصد رأی‌دهندگان مسئله‌ای بسیار مهم بود. در این انتخابات، همه ۴۳۵ کرسی مجلس نمایندگان و یک‌سوم کرسی‌های سنا به رقابت گذاشته می‌شود. در صورت برنده شدن دموکراتها و رسیدن به اکثریت در مجلس و سنا، دولت ترامپ عملا وارد فاز فلج شدن در دو سال پایان ریاست جمهوری خود خواهد شد و تنها می‌تواند به صورت محدود با دستورات اجرایی برخی از خواسته‌های خود را به پیش برد، مضاف بر اینکه دموکراتها از هم اکنون برای استیضاح بسیاری از افراد و اعمال دولت ترامپ خود را آماده کرده‌اند.
به گزارش آسوشیتدپرس در ۲۸ اکتبر، هزینه جنگ ایران برای مالیات‌دهندگان آمریکایی، بر اساس برآورد پنتاگون تا ۱۶ اکتبر، به ۴۷.۱ میلیارد دلار رسیده است، یعنی ۳.۵ میلیارد دلار بیشتر از برآورد اولیه که در اوایل سپتامبر صورت گرفت. بخش عمده این هزینه مربوط به مهمات مصرف‌شده و جایگزینی تجهیزات نظامی است. این رقم، خسارت به پایگاه‌های آمریکا در منطقه را شامل نمی‌شود که به گزارش وال استریت ژورنال در روز جمعه بر اساس بررسی تصاویر هوایی، حکومت تهران توانسته است در جریان جنگ، صدمات قابل توجه‌ای به این پایگاه‌ها وارد کند.
ترامپ از یک سو اعلام کرده بود که پیش از انتخابات حمله تازه‌ای به ایران انجام نخواهد داد، اما از سوی دیگر به ادامه حملات پس از انتخابات اشاره کرده است. در ۲۸ اکتبر، آسوشیتدپرس گزارش داد مقام‌های آمریکایی به چند کشور منطقه هشدار داده‌اند که برای احتمال عملیات نظامی تازه علیه ایران پس از ۳ نوامبر و واکنش احتمالی تهران به تأسیسات انرژی و زیرساخت‌های آنها آماده باشند. گفته شده چنین عملیاتی ممکن است چند روز ادامه یابد. آمریکا همچنین حدود ۹ هزار نیروی نظامی و تجهیزات دریایی اضافی را به منطقه اعزام کرده است.
در هفته گذشته یکی از وقایع مهم مربوط به جنگ میان آمریکا و ایران تداوم حملات حوثی‌ها به عربستان بود. در ۲۶ اکتبر، حوثی‌ها مدعی شدند تأسیسات پمپاژ نفت در مسیر شرق به غرب عربستان و فرودگاه ریاض را هدف قرار داده‌اند. روز بعد نیز ادعا کردند پالایشگاه نفت رأس تنوره را با موشک بالستیک هدف قرار داده‌اند. در مقابل، ائتلاف تحت رهبری عربستان اعلام کرد سه موشک بالستیک و چهار پهپاد حوثی‌ها را رهگیری کرده است. در ۲۸ اکتبر نیز حوثی‌ها پس از هشدار به تخلیه فرودگاه بین‌المللی عدن، دست‌کم دو موشک بالستیک به سمت آن شلیک کردند. ناظران لغو تقریبا ۹۰ درصد از سفرهای هوایی اتباع خارجی به عربستان را ناشی از ادامه حملات حوثی‌ها ارزیابی می‌کنند، فشاری که عربستان در صورت ادامه این حملات بسیار از آن متضرر خواهد شد که از نگاه راهبردی، تقریبا به همان میزانِ خطر گسترش ناامنی در دو مسیر دریایی هرمز و باب‌المندب است.
کشورهای خلیج فارس و نگرانی از جنگی که پایان روشنی ندارد
در نشست امنیتی «گفت‌وگوی منامه» در بحرین در روزهای ۳۱ اکتبر و اول نوامبر، انور قرقاش، مشاور رئیس‌جمهور امارات، تأکید کرد که راه‌حل نظامی نمی‌تواند خروج سریع و مطمئنی از بحران ایران فراهم کند و دیپلماسی قطر بهترین فرصت برای جلوگیری از دور تازه جنگ است. وزیر خارجه بحرین نیز خواستار کاهش تنش‌ها شد، هرچند ایران را به تهدید امنیت دریایی و زیرساخت‌های منطقه متهم کرد. اعتراف قرقاش به ضعف همکاری دفاعی جمعی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بود. او گفت این کشورها در اوج حملات، بیشتر به‌صورت جداگانه و با کمک فرماندهی آمریکا از خود دفاع کرده‌اند و نتوانسته‌اند واکنشی هماهنگ و مشترک داشته باشند. برای کشورهای منطقه خلیج فارس این تصویری نبود که قبلا از حمایت دفاعی آمریکا برای خود در نظر داشتند.
اقتصاد متلاشی و جنگ‌زده حکومت و تشدید فشارهای امنیتی
گزارش رویترز در ۲۸ اکتبر تصویر نگران‌کننده‌ای از وضعیت معیشتی خانواده‌ها در ایران را ارائه کرد. بر اساس داده‌های رسمی مورد استناد این گزارش، گرانی اجناس در سپتامبر نزدیک به ۹۰ درصد بیشتر از سال قبل بوده و تورم سالانه به ۷۳.۶ درصد رسیده است. قیمت مواد غذایی و نوشیدنی‌ها نیز نسبت به سال قبل ۱۲۱.۸ درصد افزایش داشته است.
طبق همین گزارش، متوسط درآمد ماهانه در بازار آزاد حدود ۹۲ دلار است، در حالی که هزینه حداقلی زندگی یک خانواده سه‌نفره کارگری حدود ۳۳۶ دلار برآورد شده است. بسیاری از خانواده‌ها ناچار به کاهش هزینه‌های غذا، درمان و آموزش، استفاده از پس‌انداز یا نقل مکان به خانه بستگان، کرایه زیرزمین یا پشت بامها شده‌اند.در همین حال وزیر اقتصاد حکومت بابت فشار فزاینده هزینه‌های زندگی از مردم عذرخواهی کرده است که عملا نتیجه عملی در بهبود وضعیت معیشت مردم ندارد.
همزمان، دولت پزشکیان کارگروه ویژه‌ای را برای بررسی امکان تغییر قیمت و سهمیه سوخت و گاز تعیین کرد که مشخصا راه به جایی نخواهد برد. در حالیکه هنوز قیمت‌های جدید اعلام نشده، اما محدودیت استفاده از کارت‌های اضطراری سوخت در ۱۱ استان نشان‌دهنده تلاش نافرجام دولت برای کنترل مصرف و هزینه‌های انرژی است.
در حوزه حقوق بشر نیز در روز پنجشنبه ۲۹ اکتبر، مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره وضعیت حقوق بشر ایران، در مجمع عمومی هشدار داد که دست‌کم ۳۴ نفر در ارتباط با اعتراضات ژانویه اعدام شده‌اند و هزاران نفر همچنان در بازداشت هستند که قوه قضاییه اژه‌ای به طور روزانه برای بازداشت‌شدگان حکم اعدام صادر می‌کند. همچنین گزارش ماه اکتبر سازمان هرانا از اجرای ۷۱ حکم اعدام در زندان‌های ایران طی سه هفته اول ماه اکتبر خبر داد.
ادامه درگیریهای مسلحانه در جنوب‌شرق ایران نیز با فعالیت گروه‌های مسلح بلوچ ادامه داشت. مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی و مؤسسه CTP-ISW در گزارش ۲۸ اکتبر خود اعلام کردند جبهه مردمی مبارزان بلوچ در ۲۵ اکتبر یک ایست بازرسی موقت مسلحانه در محور خاش–سراوان ایجاد کرده و برای چند ساعت خودروها را متوقف و مسافران را مورد بازرسی قرار دادند. در ۲۷ اکتبر نیز نیروهای امنیتی ایران در سراوان و ایرانشهر تعدادی از افراد مظنون به ارتباط با این گروه‌ها را بازداشت کردند. بر اساس ارزیابی این مؤسسه، در ماه اکتبر دست‌کم ۱۵ حمله از سوی این جبهه علیه نیروهای امنیتی حکومت ثبت شده است.
این در حالیست که حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران به احزاب کُرد ایرانی در اقلیم کردستان همچنان ادامه داشت. لازم به ذکر است که علاوه بر هدف قرار دادن مناطقی در اقلیم کردستان عراق، سپاه پاسداران در چند هفته گذشته، بخش‌هایی از کردستان ایران در حومه مریوان را نیز هدف بمباران قرار داده است. رژیم ایران با فشار به اقلیم کردستان برای محدود کردن هر چه بیشتر احزاب کُرد ایرانی در صدد است که از حرکاتی مانند اعتصاب یک روزه در شهرهای کردستان ایران که به دعوت احزاب کُردستان ایران صورت گرفته بود، جلوگیری کند.
