از تنگه هرمز تا اعتراضات شهروندان و رقابت‌های انتخاباتی در آمریکا و اسرائیل

مهمترین تحولات هفته گذشته در رابطه با ایران همچنان مربوط به اخبار جنگ میان آمریکا و رژیم ایران بود. دو طرف همچنان از مذاکره سخن می‌گویند، اما هم‌زمان برای احتمال ازسرگیری حملات آماده می‌شوند. در خلیج فارس، گزارش حملات به کشتی‌ها قیمت نفت را افزایش داد، عربستان با موج تازه‌ای از حملات حوثی‌ها روبه‌رو شد و در داخل ایران، افزایش هر چه بیشتر فشار اقتصادی و معیشتی مردم و گسترش فعالیت گروه‌های مسلح در بلوچستان به مشکلات امنیتی حکومت افزود. در واشنگتن نیز نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر، محاسبات ترامپ درباره جنگ، قیمت سوخت را تحت تأثیر قرار داده است.

در روز پنجشنبه ۲۲ اکتبر، سپاه پاسداران مدعی شد چهار کشتی را هنگام انتقال نفت از شناوری به شناور دیگر در خلیج فارس هدف قرار داده و سه کشتی دیگر نیز بر اثر برخورد با مین‌های دریایی در نزدیکی تنگه هرمز آسیب دیده‌اند. این ادعاها به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند. با انتشار این اخبار، ترامپ تهران را متهم کرد که با انتشار ادعاهای ساختگی درباره حملات به کشتی‌ها، می‌کوشد قیمت نفت را پیش از انتخابات آمریکا بالا ببرد. به گزارش سی بی اس، در همان روز، قیمت نفت برنت به حدود ۱۱۲ دلار در هر بشکه رسید. در مقابل ترامپ در جریان کمپین برای کاندیداهای جمهوریخواه در جریان انتخابات میان دوره‌ای ادعا کرد که میزان عبور جریان نفت از تنگه هرمز فراتر از پیش از شروع جنگ رسیده است. تنگه هرمز بیشتر از هر زمان دیگر اکنون به صحنه جنگ روانی و اقتصادی دو طرف مبدل شده است. آمریکا می‌کوشد عبور کشتی‌ها را با حفاظت نظامی ادامه دهد و در مقابل حکومت ایران نیز با تهدید کشتیرانی تلاش می‌کند هزینه محاصره دریایی و محدودیت صادرات نفت خود را برای واشنگتن افزایش دهد.

در روز جمعه ۲۳ اکتبر، جی کلیتون، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، در یادداشتی خارج شده از از طبقه بندی محرمانه به مارکو روبیو، وزیر خارجه این کشور، هشدار داد که رژیم ایران تلاش‌های خود را برای هدف قرار دادن کارکنان و مقامات آمریکایی به‌طور قابل‌توجهی افزایش داده و طرح‌های مرگبار علیه شهروندان آمریکا در داخل خاک آمریکا، خاورمیانه و برخی کشورهای دیگر به مراحل پیشرفته رسیده است. این هشدار در پی افزایش حملات حوثی‌های و تصمیم واشنگتن برای کاهش شمار کارکنان برخی سفارتخانه‌های خود در منطقه منتشر شد. ناظران سیاسی انتشار این یادداشت، بدون ذکر جزئیات و مستندات، را نشانه‌ای از تلاش جناح جنگ طلب درون دولت آمریکا برای ترغیب ترامپ به حملات نظامی به ایران قبل از انتخابات میان‌ دوره‌ای ارزیابی می‌کنند. دیوید سَنگِر، خبرنگار ارشد امنیت ملی و کاخ سفید در روزنامهٔ نیویورک تایمز، با مقایسه این گزارش با گزارش اشتباه دستگاه اطلاعاتی آمریکا مبنی بر دستیابی قریب الوقوع صدام حسین به توان هسته‌ای در زمان قبل از حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ می‌پرسد، چرا مدیر اطلاعات ملی آمریکا با علم بر اینکه نمی‌تواند جزئیات را اعلام کند، اکنون در این زمان دست به این اقدام می‌زند؟

در عرصه دیپلماسی، عباس عراقچی در روز چهارشنبه ۲۱ اکتبر گفت تبادل پیام‌های غیرمستقیم ادامه دارد و آمریکا می‌کوشد شروط تازه‌ای به پیشنهاد آتش‌بس هفت‌روزه ایران اضافه کند. به گزارش رویترز تهران همچنان خواهان رفع محاصره بنادر، کاهش تحریم‌های نفتی و پایان خصومت‌ها پیش از ورود به مذاکرات هسته‌ای است. در مقابل، واشنگتن می‌خواهد برنامه هسته‌ای ایران از ابتدای مذاکرات در دستور کار باشد.

در حالی که فضای مجازی و اخبار مطبوعات عرصه جنگ روانی برای تهدید به جنگ تبدیل شده است، روز یکشنبه ۲۵ اکتبر، سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرد که مسیر دیپلماسی بسته نشده و پیام‌ها همچنان از طریق میانجی‌ها منتقل می‌شوند. آسوشیتدپرس نوشت، ترامپ اعلام کرده در روز یکشنبه حمله‌ای به ایران انجام نخواهد شد اظهار نظری که به‌معنای منتفی شدن حملات در روزهای آینده نیست.

بنیامین نتانیاهو در روز چهارشنبه ۲۱ اکتبر و در جریان مبارزات انتخاباتی اسرائیل اعلام کرد که ارتش و دستگاه‌های اطلاعاتی اسرائیل را به تلاش برای سرنگونی حکومت ایران موظف کرده است. او مدعی شد تهران همچنان در پی ایجاد تهدید هسته‌ای است. نتانیاهو برای ادعای خود جزئیات تازه‌ای بیش از آنچه که در گذشته گفته شده، ارائه نکرد.

همچنین  شبکه سی بی اس آمریکا به نقل از گزارشی در فایننشال تایمز نوشت که ترامپ مانع اجرای طرح اسرائیل برای چند روز حمله تازه به ایران در حوالی ۱۰ اکتبر شده بود. بنا بر این گزارش، نگرانی از تشدید جنگ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا یکی از دلایل این تصمیم بود. 

انتخابات پُر اهمیت سراسری اسرائیل در روز سه‌شنبه ۲۷ اکتبر برگزار می‌شود و در عمل به همه‌پرسی درباره عملکرد بنیامین نتانیاهو در جنگ‌های سه سال اخیر، به‌ویژه جنگ با ایران، تبدیل شده است. در این انتخابات که هم برای اسرائیل و هم برای خاورمیانه اهمیت دارد، دو طرف برای پیروزی به انواع ترفندها دست می‌زنند. نتانیاهو در روز شنبه با انتشار تصویر انفجار اتمی در اسرائیل، خطر حکومت ایران را به رای دهندگان گوشزد کرد.

مخالفان او، به رهبری گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، نتانیاهو را به شکست‌های امنیتی و ناتوانی در تحقق اهداف جنگ و مخدوش کردن چهره اسرائیل در انظار عمومی جهانیان متهم می‌کنند. در انتخابات روز سه شنبه اسرائیل، مسئله فقط تغییر نخست‌وزیر نیست. برای تشکیل دولت، کسب اکثریت ۶۱ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کِنسِت ضروری است. نظرسنجی‌های منتشر شده تا ۲۳ اکتبر نشان می‌دهند که ائتلاف کنونی نتانیاهو با دشواری دستیابی به این اکثریت روبه‌روست، اما مخالفان نیز هنوز مسیر قطعی و روشنی برای تشکیل دولت ندارند.

شکست نتانیاهو لزوماً جهت کلی سیاست اسرائیل در قبال ایران را تغییر نمی‌دهد. آیزنکوت نیز ایران را تهدیدی اساسی می‌داند و خواهان جلوگیری از دستیابی آن به توانایی ساخت سلاح هسته‌ای است. اختلاف اصلی سیاستمداران اسرائیلی بیشتر بر سر شدت و شیوه استفاده از نیروی نظامی است تا اصل مقابله با حکومت ایران. 

در جبهه یمن، حملات حوثی‌ها به عربستان ادامه یافت. حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک فهد در دمام در ۲۱ اکتبر به کشته شدن دو نفر و زخمی شدن هشت نفر انجامید. عربستان همچنین اعلام کرد که بقایای یک پهپاد رهگیری‌شده در نزدیکی میدان نفتی شیبه، در ۲۱ اکتبر، دو کشته و دو زخمی بر جای گذاشته است. به گزارش سی بی اس، شرکت آرامکو نیز در پی تهدیدهای مکرر، از کارکنان دفتر مرکزی خود در ظهران خواست محل کار را ترک کنند و از راه دور کار کنند.

هم‌زمان، ترکیه توافق دفاع مشترک با عربستان و پاکستان را برای تصویب به پارلمان فرستاد. این توافق که در ماه اوت امضا شده بود، حمله نظامی به یکی از اعضا را حمله به هر سه کشور تلقی می‌کند. مقام‌های ترکیه و پاکستان گفته‌اند که پیمان ماهیتی دفاعی دارد و علیه کشور مشخصی تنظیم نشده است. با این‌حال، تقویت همکاری نظامی این سه کشور نشان می‌دهد که دولت‌های منطقه علاوه بر نیاز به پشتیبانی آمریکا، در حال ایجاد ترتیبات امنیتی مستقلی هستند، تحولی که می‌تواند در آینده موازنه قدرت میان حکومت ایران و کشورهای عربی را تغییر دهد.

در داخل ایران، اعتراض بازنشستگان در شهرهایی از جمله تهران، رشت، کرمانشاه، اصفهان، شوش و اهواز در هفته گذشته بار دیگر مشکلات معیشتی مردم را برجسته کرد. معترضان خواستار افزایش مستمری‌ها، پرداخت مطالبات عقب‌افتاده و بهبود خدمات درمانی شدند. در برخی تجمع‌ها نیز شعارهایی علیه گرانی، فساد و سرکوب سیاسی داده شد. این اعتراض‌ها مبین آنست که نارضایتی اقتصادی، با وجود تهدیدات حکومت و با وجود جنگ همچنان پابرجاست.

در بلوچستان نیز فعالیت گروه‌های مسلح بلوچ به نگرانی امنیتی مهمی برای حکومت تبدیل شده است. بنا بر گزارشات با سازمان حقوق بشری هرانا، دست‌کم ۶۳ حادثه مسلحانه در سیستان‌وبلوچستان و استان کرمان بین ۳۱ مارس و ۱۰ اکتبر بوقوع پیوسته که در مجموع دست‌کم ۹۴ کشته و ۳۳ زخمی بر جای گذاشته‌ است.

عیلرغم های و هوی تبلیغاتی و تهدیدهای مکرر و ادعهای متناقض، تا روز  یکشنبه ۲۵ اکتبر، هیچ نشانه قاطعی از توافق یا جنگ قریب‌الوقوع میان حکومت ایران و آمریکا دیده نمی‌شود. اختلاف بر سر تنگه هرمز، محاصره دریایی و ترتیب مذاکرات هسته‌ای همچنان پابرجاست. هم‌زمان، حملات حوثی‌ها امنیت عربستان و مسیرهای انرژی را تهدید می‌کند، و واشنگتن می‌کوشد آثار اقتصادی جنگ را پیش از انتخابات کاهش دهد، در حالی که رژیم ایران در اوج ورشکستگی اقتصادی قرار دارد تنها مشغله‌ ذهنی سردمداران حکومت، احتمال قیام مردمی است که دیگر توان ادامه زندگی به شکل کنونی را ندارند.

پست ٢